"با هر گناهی که انسان انجام میدهد عقلی از او جدا می شود که دیگر برنمی گردد ............ وقتی بنده گناه میکند به سبب انجام آن گناه, علمی راکه یاد گرفته بود , فراموش می کند.......... حسن خزّاز ، از امام رضا ( علیه السّلام ) شنیدم كه فرمودند : بعضى از كسانى كه ادّعاى محبّت و دوستى ما را دارند، ضررشان براى شیعیان ما از دجّال بیشتر است. حسن گفت: عرض كردم اى پسر رسول خدا( صلّى اللَّه علیه و آله و سلّم ) به چه علّت؟ فرمود: به خاطر دوستى‏شان با دشمنان ما و دشمنى‏شان با دوستان ما. و هر گاه چنین شود، حقّ و باطل به هم در آمیزد و امر مشتبه گردد و مؤمن از منافق باز شناخته نشود. ( صفات الشیعه ص 8 ) ...........همیشه می توان تولدی دوباره داشت"

امام باقر علیه‌السلام


امام پنجم شیعیان را بیشتر با عنوان باقرالعلوم می‌شناسند که نشان از مقام علمی ایشان و جایگاه بارز این امام بزرگوار در میدان دانش دارد. تشکیل دانشگاهی برای اسلام ناب و معرفی فرهنگ قرآنی در عصر امویان و مروانیان کمتر از جنگ مسلحانه و سخت نبود. آنها که از جهالت مردم نهایت استفاده را می‌کردند و با نادان نگاه داشتن مسلمانان به حکمرانی خویش ماندگاری و بقا می‌‍بخشیدند؛ به هیچ عنوان راضی به تشکیل چنین مجامع علمی نبودند. اما حضرت امام باقر علیه‌السلام از کشاکش قدرت بین بنی امیه و بنی مروان نهایت استفاده را نمودند و آنچه برای بیداری مسلمانان نیاز بود به آنان آموزش دادند. از آنجا که با گذر سال‌ها بین مسلمانان و معارف دینی اصیل فاصله افتاده بود؛ با وجود تمام خطرها، حضرت اقدام به تشکیل آن مجمع علمی را گرفتند و در رشته‌های تفسیر، فقه، حدیث و دیگر رشته‌های علوم اسلامی به تربیت دانشمندانی پرداختند. امروزه نام ۴۶۲ مرد و دو زن از شاگردان مکتب امام باقر به دست ما رسیده است که هریک از آنان وزنه‌های عظیمی در نشر تعالیم دینی هستند. زراره بن اعین، محمد بن مسلم ثقفی، ابوبصیر، بُرید بن معاویه، جابر بن یزید جعفی، حمران بن اعین، هشام بن سالم ، فضیل بن یسار، ابان بن تغلب از آن دسته اند.[۱] فعالیت فرهنگی این شاگردان امام باقر به حدی ویژه و برجسته بود که امام صادق علیه‌السلام از آنان اینچنین یاد کرده‌اند:
هیچ کس به اندازه زراره، ابوبصیر، محمد بن مسلم و برید بن معاویه یاد ما را زنده نگاه نداشت و احادیث پدرم را احیا نکرد. اگر اینها نبودند کسی تعالیم دین و مکتب پیامبر(ص) را گسترش نمی داد. اینان پاسداران دین و امینان پدرم بودند که بر پاسداری از حلال خدا و حرام او کمربستند. آنان هم در دنیا به ما نزدیک بودند و هم در آخرت با ما می‌باشند.[۲]
در ضمن این حدیث نکته‌ای که قابل توجه‌تر می‌باشد این است که اگر این افراد به پاسداری از اسلام پرداختند همگی ناشی از هدایت‌های امام باقر و حضور ایشان  در صحنه است. در این نوشتار به مبارزات فرهنگی امام می‌پردازیم که یک جنگ نرم تمام عیار و الگویی بی‌نظیر برای این عرصه است.
الفــ) تبیین فرهنگ علمی تشیع
ظلم‌ها و دشمنی‌هایی که به امامان چهارگانه قبل از حضرت باقر علیهم‌السلام وارد شده بود سبب این شد که تعداد زیادی از شیعیان از تعالیم ائمه دور بمانند و حتی برای عمل به حدیث‌هایی از اهل سنت رجوع نمایند. امام باقر با استفاده از شرایط موجود و قبول خطرات آن به تشکیل حلقه‌های علمی پرداختند و مکتب ناب تشیع را در پرتوی قرآن و سنت نبوی صلوات الله علیه تبیین نمودند. ایشان را می‌توان مؤسس و بنیانگذار حوزه علمیه شیعه و نهضت فرهنگی انقلاب فرهنگی تشیع دانست. مکتب فکری ای که ظلم ستیز و حق طلب است و همواره به حق مسلم جانشینی امامان بعد از پیامبر اذعان دارد. البته حوزه‌های علمی زیر نظر امام باقر در سه نوع شکل گرفت.
۱- حوزه علمیه در مدینه و با حضور خود حضرت
۲- حوزه‌های علمیه در سرزمین‌های دور و نزدیک با حضور شاگردان حضرت
۳- حوزه‌های علمیه سیار که ابتکار حضرت بود و با حضور شاگردان مستقیم یا باواسطه حضرت به صورت گردشی در شهرهای مختلف تشکیل می‌شد[۳].
بــ) مبارزه با اجتهاد شخصی
انحرافی که در زمان امام باقر علیه‌السلام خودنمایی می‌کرد؛ تفسیر و برداشت‌های شخصی و بی‌ضابطه از قرآن و حدیث بود. امام باقر برای مقابله با اجتهادهای شخصی و سلیقه‌ای، مبانی صحیح اجتهاد را تعلیم دادند و به مبارزه با تاویل‌های نادرست قرآن و حدیث پرداختند. مرحوم صدر در این باره اینگونه می‌نگارد:
به واقع، اولین کسی که دروازه علم اصول [و اجتهاد در احکام] را گشود و به تبیین و ترفیع قواعد آن پرداخت، امام ابوجعفر محمد بن علی الباقر (علیه السلام) و پس از او فرزند برومندش ابوعبدالله الصادق (علیه السلام) است.[۴]
حضرت علاوه بر بیان قواعد اجتهاد، اجازه فتوا دادن به برخی از اصحاب خویش دادند تا مقابله‌ای با تأویل‌های شخصی بدون ضابطه باشد و روش صحیح اجتهاد را نماینگر نماید. در این زمینه حضرت به ابان بن تغلب فرمود: إجلِس فی المسجِد و أفتِ للنّاس فَإنّی أُحِبُّ أن یُری فی شیعَتی مِثلُکَ;
در مسجد مدینه بنشین و برای مردم فتوا صادر کن. همانا که من دوست دارم بین شیعیانم مانند تو دیده شود.[۵]
جــ) مبارزه با انحرافات فکری
یکی از وظایف تمام ائمه مبارزه با انحرافات فکری بود و امام باقر علیه‌السلام نیز به این وظیفه پرداختند. حضرت با شش فرقه انحرافی در بین مسلمانان مبارزه نمودند و به هدایت مردم پرداختند.[۶]  در کنار این مبارزه یک انحراف دیگر که در بین مسلمانان به شبهه افکنی می‌پرداختند و باعث دشمنی‌ها می‌شدند، یهودیان بودند. آنان موذیانه احادیث جعلی فراوانی در خصوص سیره و روش زندگی پیامبران منتشر کرده بودند و در مسائل فقهی و كلامی نیز حركتی را شروع نموده بودند كه بسیار نگران كننده بود. مبارزه با این گروه و تبلیغات منفی آنها بخش مهمّی از مبارزات فرهنگی امام باقرعلیه‌السلام بود. یکی از فعالیت‌های آنان این بود که می‌گفتند بیت‌المقدس از کعبه برتری دارد. واقعه زیر گزارشی از این شبهه افکنی‌ها و برخورد امام است:
زراره نقل کرده روزی در خدمت امام مقابل کعبه نشسته بودیم که امام فرمودند: نگاه کردن به خانه خدا عبادت است. که در همان حال فردی از طایفه بُحَیْله به نام "عاصم بن عمر" نزدیك‌تر آمد و عرض كرد: كعب الأحبار می گوید: كعبه هر صبح در برابر بیت المقدّس سجده می نماید! امام فرمودند: نظر تو در باره وی و سخن او چیست؟ آن مرد گفت: درست می گوید. امام فرمودند: تو و او هردو دروغ می گویید. سپس امام در حال خشم افزودند: خداوند متعال بنایی و بقعه ای دوست داشتنی تر از كعبه بر روی زمین نیافریده است[۷].
د ) مبارزات سیاسی
تمام فعالیت‌های علمی امام به نوعی مبارزه سیاسی بود. مثلا وقتی انحراف عصای دست خلیفه‌های دروغین برای حفظ قدرت بود و امام به مبارزه با انحراف می‌پرداخت، این یعنی مبارزه سیاسی حضرت. علاوه بر این امام در هر فرصتی چهره زشت حاکمان ستمگر بنی امیه را افشا نموده و همه شیعیان را به مبارزه با ستمگران تشویق می‌کردند. این روحیه استکبار گریزی و ظلم ستیزی در احادیث امام باقر علیه‌السلام به خوبی نمایان است. علاوه بر این مطلب، شهادت امام باقر به دست ابراهیم بن ولید بن عبدالملک بن مروان در عصر خلافت هشام بن عبدالملک حکایت از فعالیت‌ها و مبارزات حضرت دارد که موافق دستگاه جور نبوده که آنان، حضرت را مسموم و شهید نمودند.[۸]
امروزه نیز ما باید با پیروی از فرامین و سیره این امام بزرگوار در عرصه جهاد فرهنگی و جنگ نرم کوشش نماییم تا حاکی از تشیع ما باشد.
پی‌نوشت
[۱] - شاگردان امام محمد باقر (ع)
[۲] - محمد بن النعمان العکبری البغدادی (شیخ مفید)، الإختصاص، قم، منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیه، ص ۶۶.
[۳] - نیم نگاهی به حوزه علمیه عصر امام باقر(ع) و رشته های تخصصی
[۴] - سید حسن صدر، الشیعة و فنون الاسلام، تهران، مطبعة العرفان، بی چا، ۱۳۳۱ ه . ش، ص ۹۵.
[۵] - شیخ محمد التستری، قاموس الرجال، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، چاپ دوم، ۱۴۱۰ ق، ج ۱، ص ۹۷.
[۶] - شمیم یاس - دی ۱۳۸۴، شماره ۳۴ - در گزند باد
[۷] - کلینی، ابی جعفرمحمد بن یعقوب بن اسحاق، اصول کافی، نجف، دارالکتب الاسلامیه،۱۳۶۳ ، ج ۴، ص ۲۳۸.
[۸] - رک: منتهی‌الآمال شیخ عباس قمی، زندگینامه امام محمد باقر علیه‌السلام.




داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ : دوشنبه 30 شهریور 1394 | توسط : احمد داعی | نظرات()
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات